Rehberiniz-Senin kafan hangi ÅŸemaya uyar?

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on Pinterest


iyimeslek.com ailesi olarak “Senin kafan hangi ÅŸemaya uyar?” adlı yazımızın kiÅŸisel geliÅŸiminize katkı saÄŸlamasını umuyoruz
Senin kafan hangi ÅŸemaya uyar?

Ruhsal ekonominizi yönetmeyi başarın!

Çalışan kesim arasında en çok mükemmeliyetçilik, dayanıksızlık ve kendini feda etme şemalarına rastlanıyor. Rekabet ve yüksek beklenti bu sorunları tetikliyor.

Åžema kavramının kariyer sürecini yöneten unsurların başında geldiÄŸinin altını çizen KaraosmanoÄŸlu, “Pek çok insan için ’ruhsal ekonomiler’inde sorun yaratan ÅŸemalar, ÅŸirketlerin de ekonomilerinde sorun yaratır. KiÅŸisel ÅŸeması çıkartılan bir çalışan, iÅŸ yaÅŸamını daha baÅŸarı yönettiÄŸi gibi ÅŸirketin ekonomisine de önemli faydalar saÄŸlayabilir” dedi. ’Şema terapi’yi organizasyon yönetimine uyarlarken, kendisine gelen hastaların sorunlarından ilham aldığını anlatan KaraosmanoÄŸlu, “karar verme ÅŸeması”nda yaÅŸadığı sorunlar nedeniyle ÅŸirketin yapacağı anlaÅŸmaları imzalayamayan CEO’lar, “hayır deme ÅŸeması”ndaki problem nedeniyle astlarını ezen, üstlerine karşı ise kendini korumayı bilemeyen ara kademe yöneticiler tanımış.

Ortak ÅŸemalar var

BiliÅŸsel davranışçı terapilerin yıllar içinde tespit ettiÄŸi 18 ÅŸema modeli bulunuyor. BeÅŸ üst baÅŸlık altında toplanan bu ÅŸemalar, duygusal yoksunluktan kendini feda etmeye, haklılıktan cezalandırıcılığa kadar uzanıyor. Ä°ÅŸ yaÅŸamında en sık rastlanan ÅŸemaların başında ise “dayanıksızlık” geliyor. “Dayanıksızlık ÅŸeması”nın yarattığı iÅŸini kaybetme korkusu, çalışanların hayatını kabusa çevirdiÄŸi gibi bu durumu fark eden yöneticilerin de en sevdiÄŸi kozlardan biri olarak listenin başında yerini alıyor. Alp KaraosmanoÄŸlu, “Dayanıksızlık ÅŸemasında kiÅŸi her an bir kayba uÄŸrayacağı düşüncesiyle aşırı korku yaÅŸar veya sürekli iÅŸsiz kalma endiÅŸesi taşır. Ancak bu korkunun nedeni yalnızca dayanıksızlık deÄŸil, iÅŸini kaybettiÄŸinde baÅŸkalarına ne diyeceÄŸini düşündüren onay alma ÅŸemasına ya da maddi sıkıntı endiÅŸesini tetikleyen para ÅŸemasına da dayanabilir” dedi.

Fotofinish’i geçenler

Türkiye’de çalışanlar arasında yaygın olan diÄŸer bir ÅŸema ise mükemmeliyetçilik. KiÅŸinin her zaman zirveyi hedeflemesi, aldığı sorumlulukları mükemmel ÅŸekilde yerine getirmeye çalışması veya rekabet ortamında ikinci olmaya asla tahammül edememesi bu sorunun baÅŸlıca belirtileri. Kaygıyı tetikleyen bir diÄŸer faktör de, sahip olunan hayat standardını ne pahasına olursa olsun sürdürmeye çalışmak. Çocukluk döneminde ebeveynleri tarafından özellikle kardeÅŸleriyle kıyaslanan, hata yapma özgürlüğünün kısıtlandığı sert ve cezalandırıcı aile ortamlarında yetiÅŸen bireylerde çok sık rastlanan bu ÅŸema, kiÅŸiyi asosyal biri haline getirdiÄŸi gibi her geçildiÄŸinde depresyona sürüklüyor. KaraosmanoÄŸlu, “KiÅŸi bu gibi durumlarda geçilmemek için sabahlara kadar çalışır, dinlenemeyebilir, aile kurmayı bile erteleyebilir. Beklentileri yüksek ve kariyer yapmanın ÅŸart koÅŸulduÄŸu bir aile ortamında büyüdüyseniz ailevi büyüdüyseniz ailevi kökeninizle bu ÅŸema arasında baÄŸlantı kurabiliyoruz. Bu durumdaki çalışanların iÅŸlerinde kar / zarar analizi yaparak yaÅŸamlarını ertelememesi ÅŸart” dedi.

Kendini feda etme

Çalışanlar arasında sıklıkla görülen bir diÄŸer ÅŸema ise “kendini feda etme”. Alp KaraosmanoÄŸlu, kendini feda etme ÅŸemasının en tehlikeli ÅŸemalardan biri olduÄŸunun altını çiziyor. Yayınevinde çalışan bir hastasının kendi iÅŸi olmadığı halde redaksiyon görevini üstlenmesi nedeniyle yapacağı iÅŸleri aksattığını anlatan OsmanoÄŸlu, bu kiÅŸinin daha sonraki dönemde verdiÄŸi tepkileri şöyle sıralıyor: Çabuk parlamak, karşı tarafın gözüne girmek için aşırı efor harcamak ve bunun sonucunda çok yorulmak, iÅŸi geciktirmek, unutkanlık… KaraosmanoÄŸlu, “Fazla mesai yapılması söz konusuysa hemen “ben kalırım” diyenler veya kendi iÅŸ tanımı dışına çıkan iÅŸleri bile reddetme zorluÄŸu olan kiÅŸiler, belki çok uyumlu bir mesai arkadaşı profili çizebilirler ancak hemen ardından daha büyük sorunlar patlak verebilir. Bundan üç – dört hamle sonrası depresyondur” diyor. Ancak kendini feda etme ÅŸeması, yalnızca iÅŸini erteleyen bireyler yaratmıyor. Ä°yi bir yönetici olduÄŸunuz halde daha önceleri her istenileni hevesle yapan çalışanınızın neden artık sürekli ÅŸikayet eden asabi birine dönüştüğüne anlam veremiyorsanız, sorunun kaynağı kendini feda etme ÅŸemasına dayanabilir. Çünkü angarya iÅŸler için istekleri ertelemek ve çabaların taktir görmediÄŸini düşünmek kiÅŸide öfke doÄŸmasına neden oluyor. Sonuç olarak çalışan ya insanlarla iliÅŸkisini kesiyor ya da isteklerini elde etmek için bencilce davranmaya baÅŸlıyor. Ä°ÅŸ yaÅŸamında iletiÅŸim sorunlarının kaynağı olarak adlandırılan “haklılık ÅŸeması” da kariyeri tehlikeye atan etkenlerin başında geliyor. Bireyler arasında çatışmalara sebep olan haklılık ÅŸeması, “bana hayır denmemeli, baÅŸkalarının uyduÄŸu kurallara uymak zorunda deÄŸilim” türünde iç konuÅŸmaları sık yapanlarda rastlanıyor. Hayatı her anlamda zora sokan bu ÅŸemadan kurtulmak ve zararlarını aza indirmek için empati yapmak ÅŸart. Çocukluk döneminde sınırların gerçekçi öğretilmemesinden kaynaklanan bu durum kiÅŸinin, insan iliÅŸkilerinde kendi sınırlarını fark edememesini beraberinde getiriyor. Sonuçta sürekli ben haklıyım hissiyatı ya problemli ast – üst iliÅŸkileri yaratıyor ya da ofis içinde sevilmeyen kiÅŸi ilan edilmeye neden oluyor.

İhtiyacın var mı ?

Peki bu özellikleri gösteren herkes ruhsal sorunlar mı yaşıyor? Alp KaraosmanoÄŸlu, burada klinik seviyedeki patolojik durumlardan söz edildiÄŸinin altını çiziyor. Bana çok uyuyor ya da kesinlikle uymuyor gibi cevapları deÄŸerlendirmeye aldıklarını belirten KaraosmanoÄŸlu, “Herkesin eÄŸilimleri olabilir. Temel fark, bu ÅŸemaya teslimiyet ÅŸeklinde yaÅŸayıp yaÅŸamamaktır” diyor.

Hayır diyememek…

Günlük hayatta nasıl düşüneceÄŸimizi, ne hissedeceÄŸimizi belirleyen ÅŸemaların iÅŸ yaÅŸamına olumsuz yansımalarının belli ödevlerle çözüleceÄŸini belirten KaraosmanoÄŸlu, kiÅŸinin hayatıyla ilgili yeni kararlar verirken kafasındaki kalıplardan uzaklaÅŸarak düşünmesi gerektiÄŸini belirtiyor. Åžemaların ortadan kaldırılmasının kolay olmadığını anlatan KaraosmanoÄŸlu, “ÖrneÄŸin hayır diyememe ÅŸeması olan bir yönetici, bu özelliÄŸiyle ya sürekli olumlu ya da olumsuz tavır takınır. Ä°kisi arasında bir çizgisi yoktur. Bu tür durumlarda kiÅŸi kendini iyi ifade etmeyi öğrenmelidir. Ä°nsanlara hayır demek sizi bencil yapmaz” diyor. KaraosmanoÄŸlu:”Bu eÄŸitimlerde çalışanları bilgilendirerek hem kendi kariyerlerini saÄŸlamlaÅŸtırmalarına hem de ÅŸirketlerin performansını artırmaya çalışacağız”.

Sizin şemanız hangisi?

Mükemmeliyetçilik

Belirtiler: Kişinin, hedef olarak her zaman zirveyi ve en iyiyi hedeflemesi, aldığı sorumlulukları mükemmel şekilde yerine getirmeye çalışması ve asla ikinci olmaya tahammül edememesi bu durumun başlıca belirtileri.

Sonuçlar: “En iyi olmalıyım” düşüncesi kiÅŸiyi esir alır; aşırı rekabetçi olabilir, her geçildiÄŸinde depresyona girebilir. Ä°ÅŸine olan inancı zayıflar ve depresyona baÄŸlı olarak hayat kalitesi düşer. Hata yapma olasılığı çok yüksekmiÅŸ gibi hareket ettiÄŸi için her seferinde gereÄŸinden fazla enerji tüketir. Hazzı ve mutluluÄŸu erteledikleri için gerek fiziksel gerekse de psikolojik sorunlar ortaya çıkar. Eklem aÄŸrıları, sigara, alkol bağımlılığı, aşırı kilo alımı peÅŸinden gelir.

Ne Yapmalı: BaÅŸa çıkmak için acil zarar analizini öğretmek çok önemli. KiÅŸi “her zaman en mükemmeline ulaÅŸmam imkansız. Benim sosyal hayatımı olumsuz yönde etkileyebilir” düşüncesini aklından çıkartmamalı.

Kendini feda etme

Belirtiler: Çalışan kiÅŸiler arasında sıklıkla görülen bir diÄŸer ÅŸema. Genelde fazla mesai yapılması söz konusu olduÄŸunda ilk “ben kalırım” diyenler, kendi iÅŸ tanımı dışına çıkan iÅŸleri bile reddetme zorluÄŸu olan kiÅŸilerdir.

Sonuçlar: Kendini feda etme şeması olanların depresyona yatkınlığı yüksektir. Kişi kendisini ifade etmekten yoksundur ve bu durum bir birikime neden olur. İstekler hep engellendiği için, öfke doğar. Ya insanlarla ilişkilerini kesme ya da istekleri elde etmek için bencilce davranma sonucu doğurur.

Ne Yapmalı: Çalışan, kendi görev tanımlarını iyi belirleyip işi dışındaki sorumlulukları reddetmeyi bilmeli.

Haklılık

Belirtiler: KiÅŸinin kerameti kendinden menkul bir ÅŸekilde olaylarda kendisini haklı görmesi, “bana hayır denmemeli, baÅŸkalarının uyduÄŸu kurallara uymak zorunda deÄŸilim” türünde iç konuÅŸmalar, kendi yaptıklarını baÅŸkalarının yaptıklarından daha önemli hissetme gibi düşünce biçimleri bu durumun baÅŸlıca göstergeleri.

Sonuçlar: Güç ve yetki kazanmak için en başarılı veya en zengin olma konusunda abartılı bir odaklanma içerir. Başkalarının ihtiyaçlarına aldırmadan, kendi gücünü öne sürerek aşırı rekabetçi ve baskıcı bir tutum içerisine girebilir.

Ne Yapmalı: Çalışan, empati yaparak karşısındaki insanları anlamaya çalışmalı. Bir konu hakkında kesin tavrını koymadan önce kendine karşı öz eleştiri yapabilmeli.

Onay arayıcılık

Belirtiler: Bu kiÅŸiler her yaptığının takdir edilmesini bekler, takdir edilmek için normalden fazla enerji harcar, çevresinde olan biten her ÅŸeyi kiÅŸiselleÅŸtirir. ÖrneÄŸin ofiste bir üstünüz ya da mesai arkadaşınız üstün körü selam verdiÄŸinde “bir hata mı yaptım” gibi düşünceler içerisine girip bu durumu aşırı dert ediniyorsanız sizin bir onay arayıcılık ÅŸemanız olabilir.

Sonuçlar: Bazen onay, sayılma ve ilgi kazanmak için statü, görünüm, sosyal kabul, para veya başarı üzerine aşırı düşünmeler olabilir. Aldığı kararlar, kişinin özgün beceri ve ihtiyaçlarıyla uyumlu olmayabilir.

Ne Yapmalı: Çalışan, herkesi memnun edemeyeceğini kendi içinde kabullenip, insanlara hayır demenin bencillik anlamına gelmediği düşüncesini güçlendirmeli.

Boyun eÄŸicilik

Belirtiler: Birlikte çalışılan insanlara karşı hayır deme becerisinden yoksunluk şemasıdır. Kişi, istediklerini söylediğinde karşısındaki kişinin de bir misilleme yapacağı korkusuyla yaşar.

Sonuçlar: Boyun eğme şeması olan kişi, hiyerarşik bir ortamda daima boyun eğmek istemez. Mizacına göre bazen tam tersini yapıp asi bir kişilik geliştirebilir. Otorite, kendisine daima haksızlık yapıyormuş gibi gelir. Her türlü emri, kendi hakkına tacizmiş gibi algılar. Ve gün sonu yorgunluğu üç misline çıkar.

Ne yapmalı: Hayır demeyi öğrenip kendini ifade etme yetisini geliştirmeli.

Şema Terapi Yöntemi Nedir?

ABD’de şirketlere insan kaynakları konusunda danışmalık yapan Dr. Jeffrey Young’ın geliştirdiği şema yöntemi, kişinin ruh sağlığını olumsuz olarak etkileyen düşünce kalıpları anlamına geliyor. Şema ölçeğinde, 18 ayrı şema bulunuyor. Duygusal yoksunluk, terk edilme, şüphecilik, kusurluluk, sosyal izolasyon, bağımlılık, dayanıksızlık, başarısızlık, iç içelik, haklılık, yetersiz özdenetim, cezalandırıcılık ve yüksek standartlar en bilinen şemalar olarak öne çıkıyor.

Yazar: İpek ALPKÖKİN

Kaynak: http://SABAH/ Ä°STE Ä°NSAN EKÄ°.

Yer işareti koy Kalıcı Bağlantı.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir