İŞ ve Meslek DanıŞmanlığının Temel AŞamaları

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on Pinterest

4. İŞ ve Meslek DanıŞmanlığının Temel AŞamaları

İŞ   ve   meslek   danıŞmanlığı   sürecinin   temel   aŞamalarını   dört   bağlıkta   toplamak   mümkündür.   Bunlar

(ErdoğmuŞ, 2003);

Birey hakkında bilgi toplama, tanıma ve analiz etmek,

İŞ dünyası, iŞler ve meslekler hakkında bilgi toplama ve analiz etmek,

Bireyin özelliklerini, iŞ dünyası, iŞler ve mesleklerin gereklilikleriyle karŞılaŞtırmak,

Birey  için  bir  geliŞim  ve  eylem  planı  hazırlanması  olarak  sıralanabilir.  AŞağıda  iŞ  ve  meslek danıŞmanlığı sürecinin temel aŞamaları açıklanmaktadır.

 

 

4.1. Birey Hakkında Bilgi Toplama, Tanıma ve Analiz Etme

 

 

Bireyi  tanımak,  bireylerin  çeŞitli  nitelikleri  hakkında  bilgi  toplamayı  gerektirir.  İŞ  ve  meslek  danıŞmanlığı yapmak amacıyla birey hakkında toplanacak bilgileri Şöyle sıralanabilir:

Bireyin  benlik  algısı:  Benlik,  bireyin  kendini  nasıl  gördüğüdür.  Örneğin,  bir  çalıŞan kendisini iŞinde baŞarılı biri olarak görürken, diğer yandan kendisini düzensiz veya insan iliŞkilerinde  baŞarısız  olarak  tanımlayabilir.  Bireyin  geliŞtirdiği  benlik  algısı  onun  ruh sağlığı, meslek seçimi ve iŞ baŞarısı ile anlamlı olarak iliŞkilidir.

Bireyin  kiŞilik  özellikleri:  Bireyin  mizacı,  duygusal  yaŞamı,  alıŞkanlıkları,  değerleri, liderlik   özellikleri,   bağımsız   davranabilme,   duygusal   kararlılık,   baŞkalarıyla   iŞbirliği yapabilme gibi özellikler kiŞilik özellikleri arasındadır.

Bireyin   ilgileri:   İlgi,   bireyin   bir   Şeyden   hoŞlanıp   hoŞlanmama   derecesini   ifade etmektedir. Bireyin ilgisinin bilinmesi, o kiŞinin bir alanı ya da mesleğe yönlendirilebilmesi için gereklidir.

Bireyin  yetenekleri:  Yetenek,  bireyin  öğrenebilme  gücüdür.  BaŞka  deyiŞle  yetenek bireyin gelecekte neler yapacağını değil; eğitim aracılığıyla neler kazanabileceğini, neler yapılabileceğini  göstermektedir.  Böylece  bireyin  yetenekleri  hakkında  bilgi  edinerek  o bireyin   gelecekteki   baŞarısını   kestirebilmek   mümkün   olabilmektedir.   Bireyleri   kendi potansiyelleri doğrultusunda yönlendirebilmek için öncelikle yeteneklerini tanımak gerekir.

Bireyin  bedensel  ve  biyolojik  özellikleri:  Özellikle  fiziksel  çalıŞmanın  veya  yapılan iŞte fiziksel özelliklerin önemli olduğu iŞlerde bireyin fiziksel yapı, duyu organları, boy, kilo

vb. bedensel özelliklerini bilmek gerekmektedir.

 

     Bireyin   baŞarısı:  Bireylerin  baŞarı  durumunun,  üstün  ve  zayıf  oldukları  alanların bilinmesi  baŞarısızlık  nedenlerinin  bulunup  ortadan  kaldırılmasına  ve  daha  iyi  oldukları alanlara yönelmelerine yardım edebilir. Bireylerin geçmiŞ ve mevcut baŞarısının bilinmesi, bireyin                  gelecekteki       baŞarısının      kestirilmesine,      uygun              bir                 alana             ve                      mesleğe yönlendirilmesine yardım edebilir.

Bireyin  çevresi ve sosyal destek sistemi:  Aile çevresinin ve yakın çevrenin bireyin kiŞisel tutum ve değer yargıları ile alıŞkanlıklarının geliŞiminde çok önemli etkileri olduğu bilinmektedir.  Sosyal destek sistemi, bireyin  nasıl bir  çevrede  yaŞadığını, aile  çevresini, ailesi  dıŞındaki  diğer  çevreyi;  ailesi,  arkadaŞları,  öğretmenleri,  akrabaları,  komŞuları  ve bireyin yaŞamında önemli olan diğer kimselerle olan iliŞkilerinin niteliğini; bu kimselerden

ne derecede destek aldığını göstermektedir. KiŞinin bulunduğu yakın çevreye ait kültürel

ve sosyal nitelikteki bilgiler de bireyin geliŞim ve uyum özellikleri hakkında tamamlayıcı bilgiler verirler. Bu bilgiler bireyin gözlenen davranıŞlarının nedenlerinin anlaŞılmasında ve bilinçli olarak bireye yardım edilmesinde kullanılır. Bireyin çevresi ve sosyal destek sistemi hakkında bilgi toplanırken danıŞmanlık ilkelerine uygun davranmak gereklidir.

Sağlık   durumu:   Bireyin   beden   sağlığı   onun   iŞe   uygunluğu   ve   iŞ   baŞarısını   da etkilemektedir. Sağlık durumu iŞ sağlığı ve güvenliği bakımından da gerekli bir bilgidir.

Bireyin,  sağlık,  geliŞme,  baŞarı,  ilgiler,  yetiklikler,  yetenekler,  davranıŞ  sorunları,  istekleri,  düŞünceleri  ve tutumlarının  ölçülmesiyle  ve  değerlendirilmesiyle  tanınması  söz  konusudur.  Bu  tanıma  ve  değerlendirme yönteminde kullanılan araç ve gereçler ise sağlık raporları, eğitmen/iŞveren gözlemleri, yetkinlik, yetenek ve baŞarı  test  sonuçlan,  envanterler,  sıralama  ölçekleri,  otobiyografiler,  mülakatlar  vb.  araç  ve  gereçler olmaktadır (Özoğlu, 2007, s. 144-146).

 

 

4.2. İŞ Dünyası, İŞler ve Meslekler Hakkında Bilgi Toplama ve Analiz Etme

 

 

İŞ ve meslek danıŞmanlığı sürecinde ikinci aŞama, iŞ dünyası, iŞler ve meslekler hakkında bilgi toplama ve analiz etmektir.İŞ ve meslek danıŞmanlığı sürecinde iŞ ve meslekler hakkında aŞağıdaki temel baŞlıklarda bilgi

toplanır:

İŞ veya meslekteki temel görevler nelerdir?

İŞ veya meslekte yapılırken kullanılan araç-gereç ve malzemeler nelerdir?

İŞ veya meslekte çalıŞma ortam ve koŞulları nelerdir?

İŞ veya meslek için gerekli nitelikler nelerdir?

İŞ veya meslekte iŞ bulma olanağı nasıldır?

İŞ veya meslekteki gelir düzeyi nasıldır?

İŞ veya mesleğin ücret dıŞı sağladığı diğer olanaklar nelerdir?

İŞ veya mesleğe giriŞ öncesi hazırlık gerekmekte midir?

İŞ veya meslekte ilerleme imkanları ve koŞulları nelerdir?

İŞ veya meslek üyelerinin bağlı olduğu oda, meslek örgütü ve sendika vb. nelerdir?

İŞ  ve  meslek  danıŞmanlığı  sürecinde  öncelikle  iŞ  ve  mesleklerin  güncel  durumu  hakkında  bilgi  toplamak gerekli  ama  yeterli  olmayacaktır.  İŞ  ve  mesleklerin  mevcut  durumu  yanında,  iŞ  ve  mesleklerde  gelecekte ortaya   çıkabilecek   değiŞimler   ve   trendler   (eğilimler)   hakkında   da   bilgi   toplanmalıdır.   İŞ   ve   meslek danıŞmanlığı  sürecinde,  iŞ  ve  meslekler  hakkında  bilgi  kadar,  iŞ  ve  mesleklerin  nereye  doğru  gittiği konusunda  da  danıŞana  bilgi  verilmelidir.  Daha  spesifik  olarak  sektörel  ve  meslekler  anlamında  çevre

faktörlerinin izlenmesi, hatta bu konuda alt uzmanlıkların olması gerekmektedir. Yoksa çok geniŞ bir alan olan

 

iŞ  dünyası,  meslekler  ve  bu  alanlardaki  değiŞim  ve  trendleri  yakalamak  zor  olmaktadır.  Bu  durum  iŞ  ve meslek danıŞmanlarının dünyadaki ve ülkedeki ekonomik, sosyal, kültürel ve teknolojik geliŞmeler ve bunların

iŞ  ve  mesleklere  etkisini  yakından  izlemesini  ve  bu  konuda  bilgi  sahibi  olmasını  gerekli  kılmaktadır.  İŞ  ve

meslek danıŞmanlığını geliŞimsel bir yaklaŞımla ele aldığımız zaman, iŞ ve mesleklerdeki değiŞim ve trendlerin izlenmesi hayati öneme sahip görünmektedir.

Günümüzde iŞ dünyasının sektörel ve meslekler alanında analizi oldukça güçleŞmektedir. Bir yanda

örgütsel değiŞimler, diğer yanda mesleklerin gerektirdiği niteliklerdeki hızlı değiŞimler  karar verme ve tercihte bulunmayı zorlaŞtırmaktadır. Bugün cazip görülen bazı sektör ve mesleklerin bu cazibesinin ne kadar süreceğini tahmin etmek kolay olmamaktadır. Özellikle üniversiteye giriŞ aŞamasında bu ciddi bir sorun olabilmektedir. Öğrencinin cazip görüp tercihte bulunduğu bir bölüm, kiŞi okulunu bitirinceye

kadar ayni cazibeyi sürdürememekte, o alandaki talep azalabilmektedir. Aslında ayni durum Şu an çalıŞan ve bir mesleği olan kiŞiler için de geçerlidir. O yüzden Şu an bir mesleğe sahip olmanı n yetmediği, mesleğin geleceğinin de yakından izlenmesi gereği unutulmamalıdır.

 

Meslek  seçimi  aŞamasında  meslekler  hakkında  bilgi  toplarken,  meslekler  hakkında  basılı  malzemelerin derlenmesi, iŞyerlerine geziler, staj ve kısa sureli çalıŞma, mesleki konferanslar, meslek inceleme çalıŞmaları

ve eski mezunların incelenmesi gibi yollardan yararlanılabilir (Kuzgun, 1995, s. 89-92). İŞ hayatında çalıŞma deneyimi olan kiŞiler için de yukarıdaki yollar bilgi toplamak için kullanılabilir. Bu kiŞiler için iŞgücü piyasasının aradığı nitelikleri takip etmek ve iŞ ve mesleğin geleceği hakkında bilgi toplamak daha önemlidir.Bilgi toplama sürecinde iŞ/meslek tanımı ve iŞ/meslek gerekleri formları önemli bir bilgi kaynağıdır. Bu baŞlıklar hakkında iŞ analizi  ve  meslek  analizi  çalıŞmalarında  kapsamlı  olarak  bilgi  toplanmakta,  analiz  edilmekte  ve  bu  bilgiler standart formlar haline getirilmektedir. Kurumlar eleman ihtiyacı olduğu zaman bu formlardaki bilgilere göre eleman aramakta, seçmekte ve iŞe yerleŞtirmektedir.

 

 

4.3.    Bireyin     Özelliklerinin,      İŞ     Dünyası,      İŞler      ve     Mesleklerin      Gereklilikleriyle

KarŞılaŞtırılması

 

 

İŞ ve meslek danıŞmanlığı sürecinde elde edilen bilgiler kadar bilgi iŞleme becerileri de etkili olmaktadır. Kariyer kararı verme ve problem çözme sürecinde kiŞinin öncelikle, dıŞarıdan gelen ya da kendi

duygusal ve davranıŞsal durumundan kaynaklanan talepleri veya iŞaretleri alınmalıdır. Bireyin olması

gereken durum ile mevcut durum arasındaki açığı algılaması sağlanmalıdır. Bireyin kendisi ve iŞ dünyası/mesleki dünya hakkındaki bilgiler analiz edilir ve bu ikisi karŞılaŞtırılır. Daha sonraki aŞamada uygulanabilir kariyer alternatifleri oluŞturulmaya çalıŞılır. KiŞi kiŞisel değerleri, ilgileri ve kiŞiliği yanında, sosyal bağlamı, toplumsal değer yargılarını dikkate a lır, alternatifleri bu bakımdan değerlendirir. Son aŞamada ise kiŞi biliŞsel seviyede devam eden süreci uygulamaya taŞır ve eyleme dönüŞtürür

(Peterson, Sampson ve Reardon, 1991, s. 32-36).

 

Bireylerin kiŞisel özellikleri ile iŞ ve mesleklerin karŞılaŞtırılması iŞleminin sistematik yürütülmesinde yarar var. Hem bireyin kendisi, hem  de meslekler hakkında eksik bilgi ile  karŞılaŞtırma yapmak sağlıklı olmayacaktır. DanıŞanın bilgi, beceri, eğitim ve mesleki özellikleri ile iŞ pozisyonu özelliklerinin karŞılaŞtırılmasında öncelikle Tablo  1‟de            gösterilen             aŞağıdaki            aŞamaların   izlenmesi            gerekmektedir           (Milli            Eğitim            Bakanlığı, http://okulweb.meb.gov.tr/65/06/807155/otmg.htm).

 

 

Tablo 1:DanıŞanı EŞleŞtirme ve Yönlendirme

Süreçteki amalar Bu uygulamayı nasıl ve neden yapmalıyız?
1. Öz değerlendirme DanıŞanın      sahip     olduğu     yeterliklerin      farkına

 

  varması ve kendini geliŞtireceği yeterlik alanlarının tespit  edilebilmesi  için  öz  değerlendirme  yapması faydalı olacaktır. (AŞama 1)
2. Yeterlik alanına iliŞkin güçlü ve zayıf yönleri belirleme. (KEFE Analizi) Seçtiğiniz  yeterlik  alanına  iliŞkin  danıŞanın  sahip olduğu güçlü ve zayıf yönleri belirlemek için KEFE Analizini  kullanınız.  Bu  yöntemi  danıŞanın  ailesi, arkadaŞları,      varsa     meslektaŞlarıyla       görüŞerek yapmasına izin verebilirsiniz. Bu uygulama danıŞan açısından      “Şu      anda     neredeyim?”      sorusunu cevaplamanıza yardımcı olacaktır. (AŞama 2)
3. Vizyon oluŞturma Bu  aŞama  danıŞanın  çalıŞma  sonunda  “nerede olmak  istiyorsunuz?”  sorusunu  cevaplandırmasına yardımcı olacaktır. (AŞama 3)
4. GeliŞtirmek istediğiniz öncelikli alanları

belirleme.

Bu  aŞamada  öncelikli  alanlar,  danıŞanla  birlikte

belirlenecektir. (AŞama 4)

 

 

5. Sorunlara iliŞkin olası nedenleri ve çözüm önerilerini oluŞturma.

Bu aŞamada danıŞanın önceliklendirdiği sorunların nedenlerinin   anlaŞılmasına   yardımcı   olacak   ve birlikte          olası          çözümler            üretilmesini sağlayacaktır.(AŞama 5)
6. Çözümler için Stratejiler GeliŞtirme Belirlenen   sorunları   çözümlemek   için   danıŞanla birlikte stratejiler oluŞturulacaktır. (AŞama 6)
 

 

7. Veri Toplama Araçlarını Hazırlama

DanıŞanın   ailesi,   arkadaŞları,   yakın   çevresi   ile yapılacak      görüŞmeler,      sağlıklı     verilerin      elde edilmesini sağlayacaktır. (AŞama 7)
 

 

8. Bulgular ve Öneriler

Elde edilen veriler incelenerek sonuçlar çıkarılır ve bu          doğrultuda        eylem        planı       hazırlanır. (AŞama 8)
 

 

9. “Eylem Planlarını” geliŞtirme

DanıŞanın      hedeflerinin      sıralanması, yapılacak iŞlerin  neler  olacağının  belirlenmesi  ve  ihtiyaçlar doğrultusunda      önceliklendirilmesi       için     detaylı eylem planı hazırlanır. (AŞama 9)

 

 

DanıŞanın  eylem  planı,  aynı  zamanda  kiŞi  ile  ilgili  detaylı  bilgi  edinilmesini  sağlayacaktır.  DanıŞanı  daha

yakından tanımayı sağlayacak bu çalıŞma sonunda, iŞ arayan kiŞiler için olası  iŞ pozisyonlarının gerektirdiği özellikler ile danıŞan özellikleri karŞılaŞtırılarak, gerekli yönlendirme yapılacaktır.

 

 

4.4. Birey için Bir GeliŞim ve Eylem Planı Hazırlanması

 

 

Bireyin kendisisi ile iŞ ve meslekleri değerledikten sonra, bir geliŞim ve eylem planı hazırlanır. DanıŞanın bu aŞamada cevap bulması gerek sorular ve bu soruları cevaplarken dikkate alması gereken noktalar aŞağıdaki

gibi özetlenebilir (Baird, 1992, s. 119-122):

 

Nerede  olmak  istiyorum?  Gelecekte  severek  yapılabilecek  faaliyetler  ve  hangi  iŞlerin  bu faaliyetleri yapmaya imkanı vereceği spesifik olarak belirlenmelidir. Yine iŞ ve meslek hedeflerine ulaŞıp ulaŞılamadığının nasıl ölçeceği belirlenmelidir. Bu hedefler, 1 yıllık, 3 yıllık ve 5 yıllık vb. olarak  hazırlanabilir.  Hedefler  belirlenirken,  kiŞisel  amaçlar,  aile  ve  içinde  bulunulan  toplum dikkate alınmalıdır.

İŞmdi  neredeyim?  Hedeflerle  iliŞkili  olarak,  deneyimler  ve  kiŞinin  Şu  anda  nerede  olduğu belirlenir. KiŞinin olduğu yer ile olmak istediğiniz yer arasındaki fark ortaya konur. GeliŞtirilmesi gereken beceriler listelenir.

KiŞisel güçlü yönlerim ve kaynaklarım nelerdir? Bunlar hedeflerime ulaŞtırabilir mi?

KiŞinin  Şimdiye  kadarki  hayatında  ortaya  koyduğu  becerileri  ve  güçlü  yönleri  listelenir.  Sahip olduğu düŞünülen ama test edilmeyen beceriler için ayrı bir liste oluŞturulur.

Hedefime  ulaŞmayı  kısıtlayan  zayıf  yönlerim  nelerdir?  KiŞi  iyi  yapamadığı  faaliyetleri sıralar. İu anda sahip olmadığı ama gelecekte kiŞiye gerekli olacak becerileri belirler.

Zayıf  yönlerimi  nasıl  geliŞtirebilirim?  KiŞinin  gelecekte  gerekli  olacak  becerileri  nasıl kazanacağı planlanır. Hayattaki diğer meŞguliyetler de dikkate alınarak geliŞim planları oldukça spesifik hale getirilir.

Zayıf   yönlerimi   geliŞtirmek   için   kimlerden   yardım   alabilirim?   Kariyer   hedeflerine ulaŞabilmek ve geliŞim sağlayabilmek için kariyer danıŞmanlığı ve bilgi yardımı alınabilecek kiŞiler belirlenir.

Hedefime   ulaŞmayı   kısıtlayan   dıŞ   engeller   nelerdir?   KiŞinin   hedeflerine   ulaŞmayı engelleyecek, içinde  bulunduğunuz  örgüt, toplum  vb.  engeller  belirlenir. Bunlar,  önü tıkanmıŞ kariyer  yolları,  önyargılar  veya  örgütsel  uygulamalar  olabilir.  Bunlardan  hangisinin  daha  fazla engel oluŞturacağı tespit edilir.

Örgüt içi  ve  dıŞında  ne  tür  fırsat ve  kaynaklar  mevcuttur?  KiŞinin  örgütteki kariyerine olumlu katkı sağlayacak, iŞ, kiŞi ve proje gibi fırsatlar araŞtırılır. Yine örgüt dıŞı fırsatları araŞtırılır

ve listelenir.

Etrafımdaki Ş engellerin üstesinden nasıl gelebilirim? Yüz yüze gelinen engellerin nasıl aŞılacağı planlanır.

UlaŞabileceğim fırsat ve kaynakları nasıl avantaja çevirebilirim?  Fırsat ve kaynakların nasıl avantaja çevrilebileceği hakkında bir plan hazırlanır.

DıŞ engelleri ortadan kaldırmak için kimlerden yardım alabilirim? DıŞ engelleri ortadan kaldırabilmek için, bilgi ve yardım alınabilecek kiŞiler belirlenir.

Birey  bu  değerlendirmeleri  yaptıktan  sonra  özgeçmiŞ  hazırlama,  iŞ  baŞvurusu  yapma,  iŞ  görüŞmelerine hazırlık gibi diğer çalıŞmalara geçer.

 

Incoming search terms:

  • iş ve meslek danışmanlığı sınavına nasıl çalışılır (60)
  • iş ve meslek danışmanlığı ilkeleri ve temel aşamaları (25)
Etiket(ler): , , .Yer işareti koy Kalıcı Bağlantı.

İŞ ve Meslek DanıŞmanlığının Temel AŞamaları için 2 cevap

  1. naz diyorki:

    iş ve meslek danışmanlığı sertifikasını nasıl alıyoruz, nereye basvuru yapmamız gerekıyo şartları hakkında bılgı verırmısınz?

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir